ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
902
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
و سيد محمد على مذكور معروف بآقا سيد بوده . و فرزندش مرحوم آقا سيد على صاحب عنوان ( اعلى اللّه مقامه ) از أجله و أعاظم علما و فقهاء بزرگوار و در اقسام علوم و فضائل عديده و خصوصا در اصول فقه - چنان كه در « قصص العلماء : 139 » نوشته - زيادتر از فقه تبحر بهم رسانيده . شرح احوالش در « منتهى المقال : 224 » و « صحيفة الصفا » و « روضات الجنات : 414 » و قصص العلماء : 139 » نوشته ؛ و آنچه از همهء آنها با ملاحظه بعضى از مواضع ديگر برمىآيد اينكه : وى در دوازدهم ماه ربيع المولود ( كه بناء بروايت ثقةالاسلام كلينى در « كافى » روز تولد حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله بوده ) سنه هزار و صد و شصت و يك - مطابق ( . . . ) حوت ماه برجى سال 1126 شمسى - در كاظمين از بطن مخدره جليله دختر ملا محمد اكمل اصفهانى ( ج 1 ص 221 ) متولد شده ، و بهطورىكه در « قصص العلماء » نوشته در سن كهولت باصرار خال مفضال مذكور خود آقا محمد باقر به تحصيل علم اشتغال نمود و آن بعد از زمان ولادت آقا سيد محمد بوده ، انتهى . و در احوال آقا سيد محمد بيايد كه تولد او در حدود سال 1180 بوده ، و بنابراين وى بعد از بيستسالگى به تحصيل مشغول شده . و او نخست در نزد دائىزاده خود آقا محمد على شروع بدرس خواندن كرد ، و وى او را با كسانى كه از سال بيشتر و از زمان تحصيل بسيارى پيشتر بودند مقرون نمود و در ايام كمى از همه پيشتر افتاده و سپس ترقى نموده و در نزد دائى خود آقاى بهبهانى بدرس خواندن پرداخت تا خود از علماء اعلام گرديده ، و بتأليف و تدريس مشغول شد . در « روضات : 415 » نوشته كه وى از غايت اعتمادى كه بر فضيلت و منزلت صاحب « حدائق » ( شيخ يوسف بحرينى ) داشته و دائيش آقا محمد باقر تلامذهء خود را از معاشرت با اخباريين منع كرده بود ؛ شبها پنهانى بدرس آن عالم ربانى مىرفت و جميع مجلدات « حدائق » را به خط خود وانوشت ، و در موقعى كه والد ماجد ما بكربلا بود آنها را از صاحب عنوان استعاره نموده و تا موقعى كه از آن مشهد مقدس بيرون آمد همهء آنها در نزد او بود . و هم در آن صفحه نوشته كه وى در علم مناظره و جدل بغايت توانا بوده ، بر خلاف ميرزاى قمى ( رحمه اللّه ) كه وى در ميدان مناظره در أنظار مردم از وى عجز داشته ، انتهى . و در « قصص العلماء : 139 » نوشته كه اصول را بر فقه او زيادتى بود ، و فاضل قمى در فقه ماهرتر بود ليكن